Een jaren 30 huis koelen: wat werkt in een oude woning

Een jaren 30 huis gedraagt zich in de zomer anders dan een nieuwbouwwoning, en de standaardadviezen sluiten daar niet altijd op aan. Dikke muren, enkel of oud dubbel glas, hoge plafonds en een onbeschoten kap maken samen een gebouw dat traag reageert. Dat is deels een voordeel en deels precies het probleem.

Het korte antwoord

Gebruik de massa van het huis: ventileer stevig in de koelste uren van de nacht en houd het huis overdag dicht en donker. De bovenverdieping en de zolder zijn een apart probleem dat je niet met ventileren alleen oplost. Koel daar per kamer, op de plek waar je bent.

Waarom massa in je voordeel werkt, tot hij dat niet meer doet

Massieve muren nemen warmte langzaam op en geven die langzaam weer af. Bij een korte warme dag betekent dat een aangenaam koel huis: de muren hebben de warmte nog niet doorgelaten tegen de tijd dat het buiten alweer afkoelt.

Bij een aanhoudende hitteperiode kantelt dat. De muren raken doorwarmd en gaan die warmte ‘s nachts aan de binnenkant weer afgeven. Het huis dat de eerste twee dagen prettig koel bleef, wordt vanaf dag drie of vier juist benauwd, en koelt daarna ook trager af als het weer omslaat.

Dat verklaart de ervaring die veel bewoners van vooroorlogse woningen hebben: het gaat lang goed, en dan opeens niet meer.

Nachtventilatie is hier de belangrijkste maatregel

Omdat het huis warmte vasthoudt, is het legen van die warmte in de nacht effectiever dan in een licht gebouwde woning. Het loont dus om daar echt werk van te maken.

• Zet ramen open zodra het buiten koeler is dan binnen, meestal ergens na tien uur ‘s avonds, en houd ze open tot het vroege ochtenduur.
• Maak een doorstroming. Één raam open is ventileren, twee ramen aan verschillende gevels is een luchtstroom. Het verschil is groot.
• Zet een ventilator in het raam of in de gang om die stroom te versterken, in plaats van hem alleen in een kamer te laten rondblazen. Hoe je dat opstelt staat in ventilator plaatsen voor maximale luchtverplaatsing.
• Sluit alles voor de zon opkomt en houd het overdag dicht, met gordijnen of luiken aan de zon-kant.

Deze volgorde is belangrijker dan welk apparaat je koopt. Wie overdag ventileert bij dertig graden buiten, haalt de hitte juist naar binnen.

De bovenverdieping en de zolder

Hier houdt de theorie op. Een onbeschoten of licht geïsoleerde kap warmt op tot temperaturen die de rest van het huis niet haalt, en die warmte zakt via de overloop naar beneden.

Nachtventilatie helpt daar minder, omdat het dak overdag opnieuw opwarmt en de warmte hoog blijft hangen. Wat wel helpt:

• De trapopgang afsluiten als dat kan, zodat warme zolderlucht niet de slaapverdieping in trekt.
• Een dakraam of zolderraam open in de nacht, gecombineerd met een raam beneden, waardoor er een schoorsteeneffect ontstaat dat warme lucht bovenlangs afvoert.
• Koelen op de plek waar je bent, in plaats van proberen de hele verdieping te koelen.

Meer over die laatste situatie staat in een luchtkoeler op zolder.

Waarom koelen per kamer hier logisch is

In een jaren 30 huis zijn kamers vaak echte kamers: met deuren, met een duidelijke scheiding, niet één open ruimte. Dat is voor koeling een voordeel, want een afgesloten kamer koelen kost veel minder dan een open verdieping.

Een verplaatsbare luchtkoeler past daar goed bij. Je zet hem in de kamer waar je op dat moment bent, doet de deur dicht en koelt een beperkt volume. ‘s Avonds gaat hij mee naar de slaapkamer.

Let wel op de keerzijde van verdampingskoeling: je voegt vocht toe. In een gesloten kamer met slechte ventilatie loopt de luchtvochtigheid op en neemt het effect af. Zet dus een raam op een kier, of ventileer tussendoor. Wat luchtvochtigheid met het resultaat doet staat in luchtkoeler bij hoge luchtvochtigheid.

Het glas, en waarom dat de stille factor is

Veel vooroorlogse woningen hebben nog enkel glas of oud dubbel glas op een deel van de ramen. Zonlicht dat daar naar binnen valt, is directe warmte-instraling in de kamer.

Zonwering aan de buitenkant is verreweg het effectiefst, omdat de warmte dan buiten blijft. Binnenzonwering helpt, maar minder, want de warmte is dan al binnen. Voor wie geen luiken of screens kan plaatsen: gesloten gordijnen aan de zonkant schelen op een hete middag merkbaar.

Veelgestelde vragen

Blijft een oud huis niet vanzelf koel?
De eerste dagen van een warme periode meestal wel, omdat dikke muren warmte traag doorlaten. Bij aanhoudende hitte raken die muren doorwarmd en geven ze de warmte ‘s nachts binnen weer af, waarna het juist benauwd wordt.

Wanneer moet ik de ramen openzetten?
Zodra het buiten koeler is dan binnen, meestal laat op de avond, en dicht voordat de zon opkomt. Overdag ventileren bij hoge buitentemperaturen werkt averechts.

Werkt een luchtkoeler in een oude woning?
Ja, mits je per kamer denkt in plaats van per huis. Een afgesloten kamer met wat ventilatie is precies de situatie waarin verdampingskoeling zich goed gedraagt.

Wat doe ik aan een warme zolderverdieping?
Zorg dat warme lucht bovenlangs weg kan met een dakraam in combinatie met een raam beneden, sluit de trapopgang af waar dat kan, en koel gericht op de plek waar je zit of slaapt.

Verder lezen

Voor de slaapkamer specifiek is beste ventilatoren voor slaapkamerkoeling het startpunt, en voor een hele verdieping ventilatorpositionering om een hele verdieping te koelen. De modellen vind je in de shop.